Enige tijd geleden merkte ik tijdens een surftocht op een Amerikaans online audio magazine een recensie op van een versterker van het mij tot dan toe onbekende JE Audio. Bij het lezen van de recensie geraakte ik enigszins geïntrigeerd door de versterker omdat hij toch een aantal interessante innovaties leek te bevatten. Een snelle zoektocht op het net naar dit merk bracht niet veel op behalve de website van het bedrijf zelf. Nieuwsgierig stuurde ik een mailtje en voor ik het wist ontstond er een aangename mailconversatie tussen mijzelf en John Lam van JE Audio. Niet veel later werd er met behulp van John een VS 70 stereo eindversterker aan mij afgeleverd door DHL…
JE Audio
JE Audio is een relatief nieuwe speler op de markt die werd opgericht in 2007 met als doel om betaalbare producten aan te bieden tegen de best mogelijke prijs. De producten worden allemaal ontworpen en geproduceerd door John Lam in Hong Kong. John is een afgestudeerd elektronisch ingenieur met een achtergrond in de halfgeleiderindustrie waar hij meer dan 12 jaar werkzaam was voor hij JE Audio oprichtte. Het bijzondere aan zijn producten is dat ze bijna allemaal uitgerust zijn met het door John gepatenteerde volledig gebalanceerde versterkerontwerp. JE Audio products are designed by John Lam in Hong Kong. De aluminium behuizing van de versterkers wordt allemaal op maat gemaakt door een CNC-machine. Verder maakt JE Audio enkel gebruik van de best mogelijke componenten in hun versterkers met het oog op een zo goed mogelijk resultaat en het weergevan van muziek ‘met leven’.
De VS70 versterker
De VS-70 versterker kwam toe in een stevige dubbele doos met een zeer rugvriendelijk gewicht van 30kg. Eens je de versterker uit de doos haalt, sta je te kijken naar een zeer goed afgewerkte versterker met een dikke alumnium frontplaat en een volledige aluminium behuizing. De versterker staat op drie voeten en in het hart van de versterker zie je de buizen die niet rechtopstaan maar al ‘liggend’ geïnstelleerd zijn. De door JE Audio geleverde buizen waren Gold Lion KT77 buizen. Naast KT77 buizen kan je ook nog EL34buizen gebruiken (standaard worden ze met EL34 buizen geleverd).
Achteraan de versterker vind je zowel gebalanceerde als ongebalanceerde aansluitingen voor de aansluiting rechtstreeks op de bron of de voorversterker. Daarnaast vind je ook WBT-achtige aansluitingen die zowel bananen als spades aanvaarden voor de luidsprekeraansluitingen. Als je de versterker op zijn kant zet, vind je een handig systeem om de bias voor de buizen correct in te stellen: je zet de schakelaar op de buis die je wil biasen en draait vervolgens met een kleine schroevendraaier tot een rood ledlampje begint te branden. Eens dit lampje brandt, heb je de juiste bias gevonden voor de betreffende buis. Omwille van klankmatige redenen is er niet gekozen voor een autobias (dit zou de klank in de negatieve zin beïnvloeden). Wanneer de instellingen van dit systeem werden nagekeken door onze huistechnieker bleek dat deze instellingen nagenoeg perfect waren voor de buis en hieruit blijkt dan ook ineens dat het systeem heel goed werkt.
Als we verder kijken naar de technische kant, blijkt dat de versterker technisch even indrukwekkend in elkaar steekt dan de looks indrukwekkend zijn. Zo heeft de versterker niet minder dan drie aparte transformatoren (één per kanaal en nog ééntje voor de stuurbuizen.) Verder blijkt uit de constructie heel duidelijk dat de versterker is opgevat als een push-pullversterker en als een volledig gebalanceerde versterker. Om redenen die wel duidelijk zullen zijn, kan ik op de schakeling zelf niet ingaan, al mag het duidelijk zijn dat deze technisch heel goed in elkaar steekt en inderdaad innovatief te noemen is.
Op de testbank werd de goede indruk van deze versterker bevestigd. Het RMS-vermogen van de versterker bedroeg een stabiele 30 watt per kanaal aan 8 ohm met een piekvermogen van 52 watt. Deze vermogens waren relatief onafhankelijk van de buis die we gebruikten (KT77 of EL34). HEt frequentiebereik van deze versterk was eveneens exemplarisch met een bereik van 17Hz tot 40Khz met KT77 buizen en tot maar liefst 54Khz met EL34 buizen. De vervormingscijfers waren ook zeer goed voor een buizenversterker met een totale harmonische vervorming van 1,4% met KT77 buizen en minder dan 1% met EL34 buizen. Tenslotte konden we ook een uitstekende signaal/ruisverhouding van -113,6dB noteren. Het mag gezegd dat heel wat andere (en veel duurdere) buizenversterkers hieraan een puntje kunnen zuigen. En uit deze cijfers blijkt nogmaals dat het hier niet om een ‘onbetrouwbaar’ Chinees product gaat maar om een technisch hoogwaardige versterker die zich met gemak naast veel Westerse alternatieven kan stellen (en ze het schaamrood op de wangen kan brengen).
Luisteren
Ik heb de versterker onder veschillende omstandigheden beluisterd en in verschillende systemen om zo een goed mogelijke indruk van de versterker te kunnen krijgen. Begonnen werd met de installatie van de versterker in mijn eigen set, waar hij (ongebalanceerd) werd aangesloten mijn Herron HL-1 voorversterker (een merk dat spijtig genoeg geen vertegenwoordiging meer kent in de Benelux) met ofwel een Consonance CD-120 als bron ofwel een VPI Scout met een Shelter 501 element en de luidsprekers zijn de Hyperion 906 monitors. Verbindingskabels waren steeds van Purist Audio Design, van de Aeqeous Anniversarylijn. Na een paar dagen acclimatisatie met de radio werd het tijd voor het serieuze werk. Na een halfuurtje opwarming was de versterker op temperatuur en kon ik hem het vuur aan de schenen leggen. Een van de eerste dingen die je meteen opvalt is de controle van de lage tonen. Als er nog onder jullie zouden zijn die denken dat een buizenversterker geen controle kan hebben over het laag, dan moeten ze echt eens naar deze versterker luisteren. Cd’s die ik steeds gebruik om de controle en de gelaagdheid van het laag te controleren zijn bijvoorbeeld Minimum-Maximum van Kraftwerk en ‘Ray of Light’ van Madonna. Hiermee heb je snel door of de laagcontrole van een versterker ok is of niet, zeker als je de volumeknop wat meer naar rechts draait. Met deze versterker was het echt genieten van ‘Frozen’ van Madonna met de diepe bassen en de verschillende lagen in het laag of het schitterende ‘Autobahn’ van Kraftwerk met de droge rochel van de auto in het begin van de song. Ook het diepe knorren en kreunen van de cello van Gary Karr waren een genot om naar te luisteren en bezorgden mij al snel kippenvel.
Natuurlijk is alleen een goede laagweergave niet alles… Maar ook in de rest van het spectrum klopte het gewoon. De stemweergave (het midden) was correct. Hiervoor gebruik ik steeds een CD die ooit eens bij het Duitse Audiomagazine zat. Hierop staat een stem die heel droog is opgenomen en waarmee je dus heel snel kan horen of het midden goed zit. En ook het hoog was zijdezacht, niet té zacht en zeker niet té fel. Het was met deze versterker heerlijk luisteren naar het prachtige vioolspel van Rachel Podger in Vivaldi’s ‘La Stravaganza’ (Channel Classics) of Cecilia Bartoli’s expressieve stem op ‘Maria’ (Decca). Tenslotte moeten we het ook over de ruimtelijkheid hebben. Een opname die ik hiervoor heel geschikt vindt is het requiem van Rutter (Reference Recordings). De meesten onder jullie zullen wel het schitterende ‘Pie Jesu’ kennen dat vaak als demonstratietrack wordt gebruikt. Met de VS-70 heb je echt het gevoel dat je midden in het optreden zit en als je haren niet recht komen wanneer het mannenkoor invalt…
De uitstekende ruimtelijke weergave werd nog bevestigd wanneer ik de naald van mijn Shelter-element liet zakken in de groeven van ‘La Folia’ (Harmonia Mundi/Speakers Corner). Deze uitstekende opname (en herpersing door Speakers Corner) is een vrije interpretatie van klassieke muziek. De muzikanten hebben er allerlei geluiden in verwerkt zoals pistoolschoten, startende auto’s, dichtklappende autoportieren enzovoort) die, als alles goed zit, van overal lijken te komen. Ook hiermee slaagde de VS-70 glansrijk voor de test.
Naast het beluisteren in mijn eigen set, werd de versterker nog ingezet in de sets van een aantal audiovrienden ter vervanging van onder andere een Classé CA-400, een Audio Research D-100 of Tube Audio versterkers. De luidsprekers varieerden van Audio Physic Caldera’s tot Klipsch La Scala’s of Martin Logan CLS’en (de originele) en telkens weer kwamen dezelfde kwaliteiten van de VS-70 naar voren: uitstekende ruimtelijkheid, zeer goede laagweergave en -controle en een zijdezacht hoog. Mijn kennis met de Caldera’s en de Classé versterker was zelfs zo onder de indruk dat hij enige tijd overwogen heeft de Classé te vervangen door de JE Audio. Aangezien hij echter opzag tegen het onderhoud van een buizenversterker (af en toe afregelen van de buizen, regelmatig vervangen van de buizen) en de verhoogde energiefactuur heeft hij dit niet gedaan en stiekem heeft hij er toch een beetje spijt van… In de set met de Caldera’s werd trouwens heel snel duidelijk dat de gebalanceerde aansluiting toch nog een trapje hoger speelde dan de ongebalanceerde. De JE Audio gebalanceerd naar de NAT gebalanceerde voorversterker en dan ‘Gott ist mein König’ van Bach (de opname door Gardiner en het Monteverdi Choir) was nogmaals een kippenvelmoment waarbij bij ondergetekende de tranen in de ogen kwamen.
Misschien vraagt u zich af of er helemaal geen slechte punten waren aan deze versterker? Natuurlijk waren die er ook, in vergelijking met bijvoorbeeld de uitstekende versterkers van Tube Audio of de Audio Research D-100 waren er wat minder details te horen en bleek dat er op het vlak van dynamiek toch nog wat verder gegaan kon worden. Maar wat deze versterker voor zijn prijs neerzet is werkelijk verbazingwekkend! Het was dan ook met pijn in het hart dat ik de versterker terug naar John in Hong Kong stuurde…
Besluit
ALs besluit kunnen we stellen dat deze versterker zeer goed is in wat hij doet. Het is een zeer stabiele, technisch en kwalitatief uitstekende versterker met een vrij neutrale klank die uitblinkt in laagweergave en ruimtelijkheid. Daarnaast heeft hij ook een zijdezacht hoog. Voor een prijs van 2.000 EUR (inclusief verzendkosten) kan je hem zonder probleem naast veel duurdere Westere alternatieven zetten zonder dat hij beschaamd moet werden (wel integendeel!). Met deze versterker is ook het bewiojs geleverd dat de Oosterese audio het stadium van kopïeren begint te ontgroeien en dat uit China ook uitstekende, eigen ontworpen versterkers kunnen komen die met hun technische en klankmatige kwaliteiten en hun onklopbare prijs/kwaliteitsverhouding zonder probleem de Westerse producten het vuur aan de schenen kunnen leggen. Deze versterker is dan ook een onvoorwaardelijke aanrader en wie weet koop ik er binnenkort zelf wel een (eens ik wat door de bittere pil van onze verbouwingen heen ben…)
Meer informatie:
