Enige tijd geleden kwamen wij in contact met Wim Vanderstraeten van Link Audio en uit dit contact ontsproot al snel het idee om een bezoek te brengen aan Wim en Link Audio. Link Audio is een Belgische fabrikant van luidsprekers die de productie van luidsprekers sinds enige tijd ook combineert met het importeurschap van een aantal producten (zoals Grace design, waarover later meer) en het houden van een winkel. De corebusiness is echter voornamelijk de ontwikkeling en bouw van luidsprekersystemen onder de naam Link Audio.
Hoewel ik mij kan voorstellen dat Link Audio niet bij iedereen onder jullie een belletje zal doen rinkelen, bestaat de luidsprekerfabrikant officieel sinds 1981 en viert volgend jaar dan ook zijn 30-jarig jubileum. Waar Link-Audio in 1981 begon met de M21, een ‘huiskamermonitor’, staat vandaag na 30 jaar de K100 en de gloednieuwe Cube serie klaar om Link Audio met succes doorheen het tweede decennium van de 21ste eeuw te loodsen. En dat Link Audio een succes mag genoemd worden, blijkt wel uit de talrijke positieve reacties van klanten die je op de site terugvindt, waaronder zich mensen bevinden als de wereldberoemde Sigiswald Kuijken, eigenaar van een paar K-100 luidsprekers, Link Velox/Vortex bekabeling en een Cambridge Audio set, die met La Petite Bande steeds weer op zoek gaat naar de kracht en de essentie van de (voornamelijk) barokmuziek en dit op een compromisloze wijze.
Tussen kunst en kitch
De ‘winkel’ is gelegen in Rotselaar, bovenaan een heuvel in een mooie omgeving. Wanneer Wim de deur opendoet, ontmoeten we een sympathieke man met pretlichtjes in de ogen die ons direct meevoert naar de luisterruimtes op zolder. Op weg naar boven kom je heel wat vintage apparaten tegen die door Wim met liefde en kennis zijn gereviseerd en vervolgens te koop worden aangeboden. We herkennen al snel beroemde receivers van Marantz, (voor)versterkers van Grant Audio, Scott, Daleson en Rotel en veel meer lekkers uit de hoogdagen van de hifi en high end.
Eenmaal boven merk je dat de ‘vintage’ ook werd doorgetrokken in het interieur van de luisterruimtes, waar je meubelen ziet staan uit de jaren 30, 50, 60 en 70 naast de grote en beroemde Altec Lansing luidsprekers. Binnenkomen doe je trouwens in de ‘kleine’ luisterruimte die gewijd is aan de iets meer budgetvriendelijke componenten en de Cube serie luidsprekers. Al snel merk je trouwens dat design ook één van de vele passies van Wim is en een passie die hij als fabrikant heeft proberen te verenigen met zijn luidsprekerontwerpen. Zo waren bijvoorbeeld zowel het m21 model ui 1981, het m23 model uit 1986 of het B600 model uit 1990 revolutionair op het moment dat ze uitkwamen en kenden ze een vormgeving die de trend aanduidde voor de komende tien jaar. De B600 met zijn kogelvorm is daar het beste voorbeeld van: ontworpen op papier in 1989 is vandaag de kogel/luitvorm bij vele merken opgenomen.
Designing is the art of compromise
Uit de gevoerde gesprekken met Wim blijkt duidelijk dat hij een man is met passie voor zijn vak en passie voor de muziek. In deze passie gaat hij op zoek naar een manier om de muziek weer te geven zoals hij is opgenomen en probeert hij een weergave te bereiken die zoveel mogelijk het live gevoel benadert. Niettegenstaande hij dit zo compromisloos mogelijk probeert te doen, is zijn motto toch ‘designing is the art of compromise’. Hiermee bedoelt hij voornamelijk dat het evenaren van een live-ervaring zo goed als onmogelijk is en dat je, als je er zo dicht bij mogelijk wil geraken steeds een aantal compromissen dient te sluiten waarbij het voornamelijk gaat om het zo goed mogelijk spreiden van pijnpunten in een ontwerp zodat geen enkel pijnpunt opvalt. Niettemin is het voor kleine ensembles in klassiek, jazz of popmuziek mogelijk om een reproductie te creëren die verbazingwekkend dicht bij een live-ervaring komt.
Hiermee komen we dan ook bij de ontwerpfilosofie die achter Link Audio steekt. Wim vertelt steeds gepassioneerd over zijn zoektocht naar het zo perfect mogelijke geluid en hoe hij hierbij tot bepaalde keuzes komt. Zo zijn reflexpoorten voor hem volledig uit den boze vanwege hun nefaste effect op het fasegedrag van de luidspreker. Hoewel je met een poort inderdaad wel extra laag creëert, is dit laag volgens Wim maar al te vaak aangezet Daarenboven krijg je door het gebruik van een poort een minder goede pulsweergave, een langer uitslingergedrag, fasedraaiingen onder de resonantiefrequentie van de afstemming van de poort,”smudging” van het stereobeeld, het is kortom een keuze voor kwantiteit in plaats van kwaliteit.
Een ander uiterst belangrijk punt is de pulsweergave. Als je muziek zo ‘live’ mogelijk en met een realistische dynamiek weer wil geven, is het in de filosofie van Link Audio uiterst belangrijk dat de pulsweergave klopt. Deze pulsweergave zorgt ervoor dat de luidspreker levendig en ‘echt klinkt.
Elke Link luidspreker is dan ook het resultaat van een lang proces, waarbij de luidspreker eerst een aantal jaar rijpt als idee bij Wim, waarna de eerste prototypes gebouwd worden die vervolgens een lang proces van finetuning ondergaan vooraleer de luidsprekers definitief op de markt worden gebracht. Link Audio is dan ook geen fabrikant waarvan de luidsprekers korte doorlooptijden hebben vooraleer ze vervangen worden door een nieuw of MK2-model. Elke luidspreker is een uitgerijpt en getest product dat een relatief lange levensduur kent vooraleer Wim besluit dat de tijd rijp is om een opvolger uit te brengen.
De units van de luidsprekers worden voor Wim door de fabrikanten op bestelling gemaakt volgens een specifiek lastenboek en zijn dan ook eigen ontwerpen. Hoewel sommige units visueel wel doen denken aan bestaande bekende units van bijvoorbeeld Scanspeak, wordt door Wim al snel duidelijk gemaakt dat dit eerder schijn is. Van wie hij zijn eenheden betrekt, houdt Wim (terecht) voor zich, ondanks de vraag van Jo die als luidsprekerbouwer bij Wim duidelijk een verwante ziel heeft gevonden…
Op zoek naar de perfectie
De zoektocht naar perfectie in de weergave kenmerkt Wim niet alleen bij de productie van zijn luidsprekers, maar ook in de selectie van de producten die hij voert in de winkel (die trouwens enkel en alleen op afspraak te bezoeken is). Elk product waarvan Wim denkt dat het in zijn assortiment zou passen, wordt door Wim persoonlijk en langdurig beluisterd vooraleer het in demo’s aan klanten terecht komt. Op die manier worden enkel producten gedemonstreerd waar Wim volledig achter staat. Dit betekent ook dat van de merken die Wim voert (waaronder Advance Acoustics, Q acoustics, CEC, NAD, Monitor Audio, Lyngdorf, Supra, Stax, AKG, Isem, Denon, Ortofon en Goldring) niet altijd alle producten in het assortiment opgenomen worden. Wim selecteert van elk merk enkel de producten die hij het waard vindt. Zo vind je bijvoorbeeld enkel bepaalde producten van Cambridge Audio en maar bepaalde producten van Bryston in het assortiment.
Daarnaast importeert Wim ook de producten van Grace Design, een product dat met zijn DAC’s en studiomicrofoonpreamps voornamelijk faam heeft verworven in de professionele wereld, maar waarvan de producten het zeker waard zijn om ook in een high end set opgenomen te worden. Naast de klassieke verkoop is de herstelling van hifi luidsprekers , met een absoluut respect voor het origineel ontwerp, zeker het vermelden waard. In een aantal gevallen worden er upgrades gedaan op wens van de klant. Deze worden steeds zeer grondig en met zorg uitgevoerd en met metingen bevestigd. Er zijn ook custommade producten voor high end klanten (vb een hoornsysteem met een rendement van 95 db/1watt/1meter 40- 23000 khz.). Tenslotte weet Wim ook alles over het afstellen van platenspelers en kan je bij hem ook terecht voor de optimalisatie van je set en de plaatsing van je luidsprekers in je luisterkamer op basis van goed luisteren en gefundeerde metingen.
Ook de manier waarop Wim probeert om de klant aan een goed geluid te helpen, getuigt van Wims drang naar perfectie. De meeste luistersessies duren makkelijk 3-4 uur, waarbij de klant een enorme variatie aan muziek voorgeschoteld krijgt om op die manier een zo goed mogelijk idee te krijgen van de set die staat te spelen. Hierbij beperkt Wim de duur van gespeelde nummers bewust tot ongeveer 2 minuten om de klant zo veel mogelijk impressies te kunnen bezorgen. Dat het niet de bedoeling is om snel iets te verkopen blijkt uit het verhaal van de klant die er maar liefst drie jaar en verschillende luistersessies voor nodig had om tot een aankoop over te gaan. Het behoeft dan ook geen betoog dat quasi geen enkele klant ontevreden buiten zal gaan bij Link Audio.
The proof of the pudding is in the eating
Uiteraard werd er tijdens ons bezoek niet alleen gepraat maar ook geluisterd. Dit luisteren werd begonnen met de kleinste telg uit de nieuwe Cube serie van Link Audio, toepasselijk genaamd de MiniCube, aangesloten op de versterker en de CD speler uit de Cambridge Audio Azur 650 serie. Deze kleine luidsprekertjes werden ontworpen door Wim om een verantwoord tegengewicht te bieden aan de ‘melkpakjes’ van Bose. De kleine Cubes zijn met hun afmetingen van 16 x 16 cm niet veel groter dan de melkpakjes, maar klinken wel net iets beter (om even een understatement te gebruiken…). Deze kleintjes blonken uit in transparantie en creëerden een groot podium met een daarin een schitterende plaatsing van muzikanten en instrumenten. Voor 600 EUR per paar zijn deze Minicubes gewoon gruwelijk goed, al mis je door de wetten van de fysica uiteraard wat basfundament. Voor akoestische muziek en jazz voldoen de luidsprekers echter prima en voor de prijs krijg je ongelooflijk veel terug. Als je als potentiële Boseklant langs Wim passeert, zal je naar Bose niet meer kunnen en willen luisteren, daar mag je zeker van zijn!
Van de Minicubes gingen we naar de K-100. Deze topluidsprekers van Link Audio staan opgesteld in een aparte en akoestisch aangepaste ruimte (waar zelfs de LP’s in de kasten zo zijn opgesteld dat ze werken als een diffusor). De K-100 luidsprekers zijn gebouwd in een complexe en moeilijk te produceren vorm met een behuizing volledig uit berken multiplex. De luidsprekers zien er zeer mooi uit en zijn groter dan je zou vermoeden.
Deze K-100 werden aangestuurd door een Bryston B-100 SSt geïntegreerde versterker die werd gebruikt als eindversterker. Als voorversterker was Grace Design van dienst met de M-902. Bron was de CD-1 van Lyngdorf die enkel als loopwerk werd gebruikt (maar die volgens Wim ook als stand-alone CD-speler een juweel in vermomming was). De set was verder nog aangesloten op de Link Puro, een nieuw product dat sinds kort in productie werd genomen. De Puro is een scheidingstransformator die de binnenkomende stroom licht filtert (omdat het een transformator is) en omzet in gebalanceerde stroom. De gebruikte transformator heeft een vermogen van maar liefst 5 Kva, wat maakt dat zelfs versterkers er zonder problemen op aangesloten kunnen worden. De Puro zou bij versterkers zelfs voor een gevoel van “extra vermogen” zorgen vanweg de lage impedantiebron die ze vormen. Verder is de Puro nog uitgerust met een gesofisticeerd opstartcircuit bestaande uit drie circuits die de rush in stroom van het opstarten controleren en ervoor zorgen dat de zekeringen niet springen bij het inschakelen.
de Puro geeft deze versterkers zelfs een gevole van extra power vanweg de lage impedantiebron die ze vormen De Puro is uitegrust met een gesofisticeerd opstartcircuit met drie circuits dat de rush in stroom van het opstarten controleert.De bekabeling van de set was de eigen ontwerp Link Audio bekabeling (LINK Velox interlinks en Korund luidsprekerkabel). Deze kabels zijn opgebouwd uit puur zilver en worden reeds geruime tijd door Link Audio geproduceerd. In het gamma tref je ook twee andere luidsprekerkabels aan evenals een eigen ontworpen netkabel (de Purox).
Bij beluistering hoorde je direct de verwantschap met de Minicube (het ‘huisgeluid’ was direct duidelijk), het was echter ook meteen duidelijk dat de K-100 veel verder ging in de weergave van microdynamiek, transiëntweergave en detail. De K-100 is duidelijk een genadeloze speaker die het meteen laat horen wanneer een opname wat minder is en waarop je ook duidelijk de verschillen kan duiden tussen verschillende soorten opnames en gebruikte technieken. Niettegenstaande het duidelijk neutrale karakter van de luidspreker, is Wim er echter wel in geslaagd om zelfs slecht opgenomen muziek beluisterbaar te houden. Waar veel luidsprekers in de high end de balans laten doorslaan naar het ‘überanalytische’, kan je bij de K-100 nog steeds genieten van de muzikale boodschap. Dit werd al snel duidelijk bij een kort stukje van de laatste CD van Rodrigo en Gabriëla, die schitterende muziek maken waarbij de opname spijtig genoeg verprutst is door overmatig gebruik van Protools.
De K-100 liet duidelijk horen dat de opname allesbehalve is, maar toch kan je nog genieten van de vingervlugheid en het knappe gitaarwerk van dit duo. Volgens mij een hele prestatie, waardoor Link Audio zich bij de ‘groten’ mag rekenen! Deze prestatie werd volgens mij enkel nog versterkt door de rest van de set. Uit het geheel blijkt ons inziens dan ook dat Wim zeer goed weet waarover hij praat en de eigenschap bezit om een zeer goed geluid te kunnen creeren.
Een bezoek meer dan waard!
Wij zijn dan ook blij dat we met Wim één van de laatste der Mohikanen hebben leren kennen die weet waarom het draait in muziekweergave, een eigenschap die steeds zeldzamer wordt in het Belgische audiolandschap. Wanneer je met andere woorden op zoek bent naar een nieuwe luidspreker of een nieuw component, raden wij je zeker aan eens langs te gaan bij Link Audio. Wij hopen alvast één van Wims creaties binnenkort wat langer te mogen beluisteren!
Dit artikel werd geschreven door Roeland Vereecken en Jo Cools
Foto’s door Jo Cools en Link Audio
Meer informatie of een afspraak:
LINK audio components
Vanderstraeten Wim
016/23.16.92
www.link-audio.be
