STAR TREK RUIMTESCHIP OF BUIZENVERSTERKER? 

Kreunend zet ik de Enterprise buizenversterker van Aquablue naast mijn Sony 777Es. Maar 30kg! zei Captain Kirk … eu…Benny Glass me, volgens mijn rug wel 100kg. Ik koppel mijn nieuw gemaakte LS kabels (bi-wire – 99,99% OFC) aan mijn speakers en laat de Enterprice een 1/2u op temperatuur komen.   Zachtjes beginnen de 6 buizen te gloeien in de avondschemering… ik krijg er zin in! 

Wat is een 845-SET buizenversterker?  … een klein beetje theorie

Men noemt een buizenversterker meestal naar de gebruikte eindbuis (EL34, KT88, 300B… of hier de 845) en de gebruikte versterkerschakeling van deze eindbuis. De meest voorkomende zijn SE (Single Ended) en PP (Push Pull).  Dit is een 845 SE. Buizenversterkers klinken meestal ‘muzikaler’ dan transistorversterkers omdat ze beter het natuurlijk timbre van de instrumenten en stemmen weergeven.  De hoogweergave is minder vermoeiend en de ruimtelijkheid is erg 3D. Bij oversturing treedt ’soft clipping’ op waarbij de geluidsgolven worden afgerond en de eerder aangenaam klinkende 2de en 4de harmonischen worden gevormd.  Transistorversterkers die clippen, snijden geluidsgolven recht af en geven de hogere oneven harmonischen die erg onaangenaam klinken. De 845-buis is de koningin van de triodebuizen en is van oorsprong geen muziekbuis maar een zendbuis. Indertijd toen lang geleden omstreeks 1930 dacht men niet aan audio bij eht ontwerpen van deze monster triodes!!

De meeste 845-versterkers hebben één of twee 845’s per kanaal. Dat geeft dan zo’n 13-35 Watt (1 x 845) of 25 – 50 Watt (2 x 845) aan de luidsprekers. Voor een triode-versterker is dat zeer knap. Minder makkelijke speakers kan hij zonder problemen de baas wat met de bekende 300b-buis (+/- 8-10 Watt) niet het geval is. Meestal zijn de prijzen van elke 845-versterker erg hoog maar de buizen zelf zijn daarentegen goed betaalbaar (+/- 60 euro).

Bij een SET (Single Ended Triode) versterker verwerkt de triode de hele muziekgolf waar de meeste andere versterkers de golf in 2 delen kappen zoals bij een PP (Push Pull) versterker. Een goede SET versterker kan een mooie, zelfs magische klank geven.  Zonder  hardheid of korreligheid met een zuiver timbre.  Dit komt vooral door uitstekende weergave van het zo noodzakelijke middengebied.
 

DE TECHNIEK VAN DE ENTERPRISE IN HET KORT

1. Benny Glass heeft zijn versterker volledig ‘dual mono’ opgebouwd en de audiosignaalweg is hardwired in zilver zonder condensatoren in de signaalweg.
2. Om de ruime 2 x 30Watt te halen moet Benny de 845’s op 1200 V laten werken (weinig bouwers  beheersen dit) en dit volledig in klasse A
3. 4 x 6EA7 buizen (dubbeltriodes) om de 845’s aan te sturen (ook in klasse A)
4. Geen overversterking zodat ook geen tegenkoppeling nodig is.
5. Bias- of ruststroombijregeling kan je aflezen en bijregelen (70 mA).  Geen autobias maar hierdoor kan je experimenteren met andere buizen of ruststromen.
6. Lundahl eindtransformatoren (de Rols onder de eindtrafo’s)
7. High grade condensatoren en gebouwd op een 3mm Alu chassis.

HOE KLINKT DE ENTERPRISE?
Je kan ‘wel of niet’ van buizen(triode)versterkers houden maar uiteindelijk gaat het om hoe de muziek klinkt en dan is deze 845-versterker is toch echt wel een zeer mooi ding. Het eerste wat mij onmiddellijk opvalt is de goede laagweergave, beter dan mijn Sony 777Es (en veel andere transistor versterkers). Geen wollig laag maar krachtig, strak en gedetailleerd. Mooi! Dit laat zien dat de grote eindtransformatoren van topkwaliteit zijn.

Verder  klinkt hij erg muzikaal, echt, zuiver, dynamisch en snel en hij heeft ook een zeer mooie stage. Je hebt het idee dat je oog in oog staat met de zanger en muzikanten. De plaatsing en grootte van de muzikanten en instrumenten is ronduit schitterend. Ieder instrument of zanger heeft een duidelijke plaats zowel in de breedte en de diepte. Het mooie stereobeeld blijft overeind zowel bij zeer laag als hoog volume (dankzij de krachtige, stabiele voeding) en je hebt het gevoel dat alle muziek met veel gemak verwekt wordt. Hij klinkt mooier dan de 300b-typen (voor velen de top van de buizenamps) die ik tot nu hoorde. Deze klinken vlug koel en hebben de typische 300b klank (= kleuring). Deze 845, en ook andere die ik hoorde, heeft een zeer neutrale klank (geen kleuring).

De Enterprise kost 6999 euro (BTW excl). Dit is goedkoper dan een ruimteschip maar voor de meeste mensen toch wel even sparen maar je krijgt wel 30j garantie op fouten.  Misschien kan je eens met Benny gaan praten en een korting bedingen. Omdat Benny zijn versterkers als een pakket onderdelen verkoopt, heb je het voordeel dat je in een goedkopere BTW-schaal valt, wat de aanschaf toch iets voordeliger maakt.

De Enterprise is beluisterbaar bij Aquablue (Berchem), Technology Factory (Antwerpen) en Soundcenter (Ninove). Benny heeft ook een uitleenexemplaar zodat je thuis zelf dit, volledig met de hand geassembleerde, Made in Belgium, top product in alle rust kan beluisteren.

 ZIJN ER DAN GEEN NADELEN? TOCH WEL..

1. De WAF is eerder laag.
2. Uitgangs- en voedingstransformatoren, smoorspoelen een stevig chassis… deze versterkers is zwaar. +/-30 kg. 
3. Warmte (eindbuizen) en hoge spanningen (1200 V) vormen een gevaar voor spelende kinderen en huisdieren (brandwonden). Goede ventilatie en afscherming is gewenst.
4. De eindbuizen verouderen en moeten na enkele jaren vervangen worden. Gelukkig is de 845 niet duur.
5. De Enterprise is niet kieskeurig voor de luidsprekers maar het is toch niet aangeraden om luidsprekers met een lagere gevoeligheid dan 85db te gebruiken (monitoren en electrostaten)

 SAMNENGEVAT:

1. In België zitten geen grote fabrikanten van hifi materiaal maar degene die er zijn, zoals Aquablue, zijn hoog gespecialiseerd en van top niveau (lees ook mijn artikel van Vaessen)
2. De Enterprise is een prachtige versterker en kan gerust de concurrentie met de betere transistor-, buizen en klasse D versterkers aan.
3. Vermogen in overvloed (staar je niet blind op maar 2 x 30 W) en hij valt op in zijn goede strakke bas weergave, fantastisch midden gebied en zijn prima stage (plaatsing en ruimte). 
4. Het prachtige 3D stereobeeld dat deze versterker geeft is zeer zeldzaam in audioland.
5. … maar je moet wel even sparen voor je er één kan aanschaffen en … hopelijk kan je je vrouw overtuigen om dit klein ruimteschip een plaats in je woonruimte te geven.

NAAR WELKE MUZIEK HEB IK GELUISTERD?
Chet Baker, Chet. 1958

Een bijna even grote klassieker als Kind of Blue van Miles.  Ondanks dat deze muziek opgenomen is voor mijn geboorte ken ik deze nog niet zolang.  Ik hoorde hem de 1ste maal (op vinyl) tijdens een demo.   Ik kreeg toen kippenvel van de bariton sax van Pepper Adams… maar als ik met de CD thuis kwam was de magie weg… tot ik de Enterprise aansloot. Opnieuw kippenvel!  Prachtige, nauwkeurige, diepe 3D stage, mooi timbre van alle instrumenten en ik hoorde details (oa bassolo’s ver op de achtergrond) die ik nog nooit eerder hoorde.   Dit is genieten!!!   Zou dit komen omdat deze muziek ook in het buizentijdperk is opgenomen?   Of zou hedendaagse muziek evengoed weergegeven worden?

Norah Jones, Come Away With Me. 2002.

Dan van 1958 naar 2002. Norah was met haar debuutalbum de grote winnaar op de Grammy-uitreiking in 2003. Ze ging toen met maar liefst 8 Grammy’s naar huis. Op de Enterpise klinkt haar stem heerlijk ze komt mooi los van de muziek en staat echt vooraan in het geluidsbeeld.  Als ze met haar hese stem “Come Away With Me” zingt dan voel ik de haartje op mijn armen weer omhoogkruipen. Dat is wat een goede lampenbak doet, muziek met emoties weergeven.

Erik Truffaz, Face a Face een dubbel live CD uit 2006

Bij het rondneuzen in de koopjeshoek zag ik deze dubbel CD liggen voor een superzachte prijs.  De Franse trompettist Erik Truffaz gaat vele kanten op. De eerste CD met worldfusionjazz en de 2de met jazzrockfusion. Deze 2de CD is Erik Truffaz zoals we hem kennen van zijn kwartetalbums (oa de The Mask). Pittige dynamische jazzrock soms experimenteel en met heerlijk scheurende gitarenen dan weer ingetogen en lyrisch. Live werk is duidelijk spek naar de bek van de Enterprise.  De trompet klinkt fris, de electrische gitaren scheuren heerlijk en de bas die een prominete rol speelt in Truffaz’s muziek is krachtig en lekker strak.  Wat wil je nog meer… genieten, onderuitzakken in een lekker zetel en een lekker glaasje?

 Verder zijn nog vele CD’s en SACD’s de lade van mijn speler gepasseerd.   Ik kon er niet genoeg van krijgen. Met pijn in het hart zal ik binnenkort (hopelijk niet te spoedig) Benny z’n ruimteschip terug bezorgen.
 

GEBRUIKTE  APPARATUUR

1. SACD speler:  Sony 333 ES
2. Luidsprekers: Audio Epiloge Cocoa II en eigen bouw (met dezelfde configuratie als de Cocoas, zie mijn volgend artikel)
3. Alle kabels en interlinks zijn van OFC twisted UTP kabel met Bullet stekkers.
    

DE TECHNIEK VAN DE ENTERPRISE IN HET LANG

AANVULLINGEN BENNY GLASS NA HET LEZEN VAN HET ARTIKEL

Meer informatie:
Aquablue